Hoe een sterrenkaart wordt berekend
24 oktober 2026
Voor elke kaart zetten we de plaats, de datum en de lokale tijd die je kiest om in de positie van elke ster aan de hemel, en projecteren we vervolgens de zichtbare helft van de hemel op een schijf. De sterren komen uit de Hipparcos- en XHIP-catalogus en de nauwkeurigheid is ongeveer een tiende graad, veel fijner dan een poster kan tonen.
1. De gegevens: echte sterren
De posities en helderheid van de sterren zijn gemeten door de Hipparcos-satelliet van het Europees Ruimteagentschap (1997). We gebruiken de XHIP-compilatie (F. Anderson en C. Francis, 2012) en het d3-celestial-bestand van Olaf Frohn, dat daaruit de 5.044 sterren tot magnitude 6 haalt, samen met de contouren van de 88 sterrenbeelden van de Internationale Astronomische Unie. De bronnen en licenties staan op de pagina Bronnen & vermeldingen.
2. De plaats: een breedtegraad en een lengtegraad
Als je een stad intypt, komen de suggesties van GeoNames en de zoekopdracht naar een precieze plaats van OpenStreetMap. We bewaren de breedtegraad en de lengtegraad. De breedtegraad bepaalt hoe hoog de sterren aan de hemel staan, de lengtegraad welk deel van de hemel er overheen trekt.
3. De tijd: van tijdzone naar wereldtijd
De tijd die je invoert, is de lokale tijd van de gekozen plaats. We passen de tijdzone van die plaats en de zomertijd die op die datum gold toe, met behulp van de IANA-tijdzonedatabase, en zetten de tijd daarna om in wereldtijd. Dezelfde 22.00 uur in Parijs is in januari en in augustus niet dezelfde wereldtijd.
4. Sterrentijd en precessie
Uit wereldtijd en lengtegraad berekenen we de lokale sterrentijd, die aangeeft welk deel van de hemelbol de meridiaan passeert. De catalogi geven posities voor het jaar 2000; maar de aardas verschuift langzaam, ongeveer een graad per 72 jaar (de precessie van de equinoxen). We corrigeren daarom elke positie voor de gekozen datum, met de standaardformules van Jean Meeus, Astronomical Algorithms.
5. De projectie op een schijf
Elke ster wordt omgerekend naar een hoogte boven de horizon en een richting (azimut), waarna de zichtbare helft van de hemel met een stereografische projectie op een schijf wordt geprojecteerd. Het noorden staat boven en het oosten links, zoals wanneer je naar de hemel kijkt. Sterren onder de horizon worden niet getekend.
Nauwkeurigheid en beperkingen
De berekening werkt voor elke plaats en elke datum van 1900 tot 2100. De nauwkeurigheid is ongeveer een tiende graad. Sterren zwakker dan magnitude 6, de planeten en de maan worden niet getekend: de kaart is een artistieke weergave van echte gegevens.
En als je de exacte tijd niet weet?
Geef een geschatte tijd op. De hemel draait ongeveer 15 graden per uur: een fout van een uur draait de kaart over die hoek, zonder dat er andere sterren zichtbaar worden. Weet je het echt niet, dan is middernacht een goede keuze, en de tijd kan van de poster worden weggelaten.
Veelgestelde vragen
Klopt de hemel op een sterrenkaart echt?
Ja: de positie van elke ster wordt berekend voor de gekozen plaats, datum en lokale tijd, rekening houdend met de tijdzone, de zomertijd en de precessie van de equinoxen, met een nauwkeurigheid van ongeveer een tiende graad.
Voor welke datums werkt de kaart?
Voor elke datum van 1900 tot 2100, van een bruiloft van vorig jaar tot een geboorte van tientallen jaren geleden.
Waar komen de sterren vandaan?
Uit de Hipparcos-catalogus (Europees Ruimteagentschap) en de XHIP-catalogus, via het d3-celestial-bestand met de 5.044 sterren tot magnitude 6.
Waarom verandert de tijd de kaart?
Omdat de aarde draait: de hemel draait ongeveer 15 graden per uur rond de plaats van waarneming.